Ülkelere Göre Yetki İtirazı, İşkolu Barajı ve Sendikalaşma

Sendikanın Yetkisine İtiraz Her Ülkede Var mı?

Evet, birçok ülkede sendikanın toplu pazarlık için “yetki aldım” demesine karşı itiraz mekanizmaları vardır.

Ancak itirazların kapsamı, süresi ve işçiyi koruma biçimi, Türkiye’den köklü biçimde farklıdır.

Türkiye’de itirazlar aylarca, hatta yıllarca sürebilir. Bu süre boyunca işçiler hiçbir koruma altında değildir.

Toplu sözleşme süreci durur, işverenin baskısı serbest kalır.

Dünyada ise tablo genellikle tersidir:

İtirazlar kısa sürer, işçi korunur, toplu sözleşme süreci durmaz.

ABD

İtiraz var mı?

Evet. İşveren, sendika tanıma (representation) seçimlerine itiraz edebilir.

İtiraz süresi:

Genellikle 2–6 hafta içinde sonuçlanır.

Bu sürede işçiler nasıl korunur?

İşveren “itiraz ettim” diyerek süreci durduramaz.

Sendika seçimi kazanmışsa derhal temsilci olarak tanınır.

İşverenin sendika karşıtı baskı yapması yaptırımlara tabidir.

Para cezaları ve tazminatlar söz konusudur.

En önemli fark:

İtiraz sürecinde bile toplu sözleşme görüşmeleri başlayabilir veya devam eder.

İşkolu barajı var mı?

Yok.

Sendikalaşma oranı:

Yaklaşık %10–11. (Düşük; ancak yasal koruma güçlüdür.)

İngiltere

İtiraz var mı?

Evet, ancak kapsamı çok sınırlıdır.

İtiraz süresi:

Genellikle 10–12 hafta.

İşçilerin korunması:

İşveren bu süreçte sendika karşıtı faaliyet yürütemez.

Baskı ve tehdit açıkça yasaktır.

Eğer işveren itirazı kötüye kullanıyorsa, devlet kurumu olan

CAC (Central Arbitration Committee – Merkezi Tahkim Komitesi)

doğrudan sendikayı tanıyabilir.

Yani işveren, itiraz yoluyla süreci kilitleyemez.

İşkolu barajı var mı?

Yok.

Sendikalaşma oranı:

Yaklaşık %23.

Almanya

İtiraz var mı?

Fiilen yok.

Almanya’da toplu sözleşme yetkisi, Türkiye’deki gibi “işyeri çoğunluğu” veya “baraj” sistemine dayanmaz.

Sendika temsil gücü olduğunu beyan eder ve masaya oturur.

İşveren bunu mahkemeye taşıyarak durduramaz.

İşçiler nasıl korunur?

Zaten itiraz olmadığı için süreç kesintiye uğramaz.

Sendika karşıtı baskı bir suçtur.

İşkolu barajı var mı?

Yok.

Sendikalaşma oranı:

Yaklaşık %18.

Ancak toplu sözleşmeler sektörel olduğu için kapsama oranı çok daha yüksektir.

Fransa

Seçimle Gelen Sendikaya İtiraz Edilemez

Fransa’da sendikal temsil, işyeri seçimleri yoluyla belirlenir.

Sendikalar, aldıkları oy oranına göre temsil ve toplu pazarlık yetkisi kazanır.

İtiraz var mı?

Sadece seçimde teknik bir hata varsa sınırlı itiraz mümkündür.

Ancak bu itiraz, temsil yetkisini durdurmaz.

İtiraz süresi:

Genellikle 1–2 ay.

İşçinin korunması:

Sonuç kesinleşene kadar temsilci görevine devam eder.

İşveren süreci askıya alamaz.

İşkolu barajı var mı?

Türkiye’deki gibi yok.

Yetki, seçim sonucu ve oy oranına dayanır.

Sendikalaşma oranı:

Yaklaşık %8–9.

Düşük görünür; ancak temsil gücü ve yasal koruma çok yüksektir.

Sendikalaşmanın En Güçlü Olduğu Ülkeler:

İskandinavya

İzlanda, İsveç, Danimarka ve Finlandiya gibi ülkelerde sendikalaşma oranları

%65–90 arasındadır.

Bu ülkelerde:

İşkolu barajı yoktur

Yetki itirazı yoktur

İşyeri çoğunluk tespiti Türkiye’deki gibi kilitleyici değildir

Sendikalar, fiilî temsil gücüyle toplu sözleşme yapar.

İşverenin süreci yargıyla sürüncemede bırakması mümkün değildir.

Türkiye — En Uzun, En Ağır ve İşçiyi Korumayan Sistem

İtiraz var mı?

Evet. İşveren sendikanın çoğunluğuna itiraz edebilir.

İtiraz süresi:

Kâğıt üzerinde 4–6 ay.

Uygulamada aylarca, hatta yıllarca sürebilir.

Dosya mahkemeden mahkemeye taşınır.

İşçinin korunması:

Yok.

Süreç durur.

Toplu sözleşme askıya alınır.

İşveren bu arada işçileri baskıyla sendikadan istifa ettirebilir.

Caydırıcı bir yaptırım uygulanmaz.

İtirazın süreci durdurmadığı, işkolu barajının olmadığı ülkelerde sendikalaşma oranı neden düşük?

Çünkü o ülkelerde:

Ücret artışları

Çalışma saatleri

Fazla mesai

Yıllık izin

İşten çıkarma koşulları

İş güvencesi

gibi temel hakların büyük bölümü devlet güvencesi altındadır.

İşçi sendikalı olsun ya da olmasın, yasa tarafından korunur.

Türkiye’de ise bu haklar çoğu zaman sendikal mücadeleyle kazanılır.

Bu yüzden Avrupa’da sendika bir tercih olabilirken,

Türkiye’de sendika bir zorunluluk, hatta bir hayatta kalma meselesidir.

Miroğlu